Adverteren | Colofon | Contact
Bewonersorganisatie Kleiwegkwartier
Donderdag 19 oktober 2017
Historie

Het Kleiwegkwartier is ontstaan aan het begin van de vorige eeuw als stadsuitbreidingbebouwing. De wijk ontleent zijn naam aan de Kleiweg, die een groot deel van de wijk doorkruist. Uit de geschiedenis blijkt dat de Kleiweg als onderdeel van een oude zeedijk al in de tijd van de Romeinen bestond. Ook heeft de Kleiweg deel uitgemaakt van de zeewering, 12e eeuw, die door Egmonder monniken, bijgestaan door hun medebroeders van de Sint Paulusabdij uit Utrecht, tussen Gouda en Vlaardingen werd aangelegd. Elders is sprake van een riviertje met de naam de Klei, oever wal van een stroom, waarop hij is gelegen. De naam “Cleyweg” wordt voor het eerstgenoemd in 1419. In de 17e en 18e eeuw ontstond door veenafgravingen ten noorden van Rotterdam een uitgestrekt plassengebied. Het huidige Kleiwegkwartier bleef bij die afgravingen gelukkig gespaard.

Kleiweg Kleiweg

Lange tijd was de Kleiweg slechts aan één kant bebouwd, aan de andere zijde lagen tuinderijen. In het begin van de 20e eeuw kwam de verstedelijking van het gebied op gang, waarbij het stratenpatroon op veel plaatsen de loop van de sloten, die hier vroeger liepen, volgde. Gelukkig zijn een aantal oude panden bewaard gebleven: op diverse plaatsen aan de Kleiweg en aan de Bergse Rechter Rottekade het buurtje "de Koot". (genoemd naar de verdwenen oliemolen met die naam). Aan de Bergse Rechter Rottekade is overigens al meer dan 170 jaar de scheepswerf van de firma Würth gevestigd.

 

De enige verbinding met het centrum van Rotterdam was, tot halverwege de jaren vijftig, de Straatweg via het zogenaamde ’Muizengaatje’. Dit is de tunnel onder de A20 en de spoorlijn bij station Rotterdam Noord. Als tweede aansluiting met de stad werd in de jaren ’50 van de vorige eeuw het Rozenlaanviaduct gebouwd.

 

Een uitgebreid cultuurhistorisch onderzoek naar de ontwikkeling van het Kleiweggebied is uitgevoerd door Joosje van Geest in opdracht van Bureau Monumenten en Cultuurhistorie, Gemeente Rotterdam. 

Cultuurhistorische Verkenning historische linten Kleiweggebied.pdf

 

De bestuurlijke geschiedenis van Hillegersberg en Schiebroek

Het huidige grondgebied van de deelgemeente viel oorspronkelijk onder twee ambachtsheerlijkheden en onder het Hoogheemraadschap van Schieland, ingesteld door Flotis V in 1273. De Ambachtsheerlijkheid Hillegersberg en de Rotteban (=Bergschenhoek) en die van Overschie en Schiebroek. Van Schiebroek is weinig archiefmateriaal terug te vinden uit oude tijden, door verhuizingen en branden schijnt het grotendeels verloren gegaan te zijn. Maar van de Ambachtsheerlijkheid Hillegersberg en de Rotteban is veel meer bewaard gebleven in het gemeentearchief van Rotterdam. De schout en de schepenen vergaderden in het Raadhuis aan de Kerkstraat. In 1580 kwamen de ambachtsheerlijkheden in handen van de stad Rotterdam. De stad had zo flinke invloed op het gebied ten noorden van de stad, ook al omdat het sinds 1576 de baljuw-dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Schieland mocht benoemen.

 

Formeel bestaat de Ambachtsheerlijkheid van Hillegersberg en de Rotteban nog steeds en er is dus ook nog steeds een Ambachtsheer, al is die waardigheid op dit moment in het bezit van een vrouw. Voorrechten zijn er aan dit overblijfsel uit feodale tijden niet meer verbonden. Toen in 1851 de Gemeentewet tot stand kwam werden Hillegersberg en Schiebroek zelfstandige gemeenten.

 

De enorme groei van Rotterdam vanaf 1850 (van 50.000 naar 500.000 inwoners in net 50 jaar!) ging niet onopgemerkt aan Hillegersberg voorbij. De grens tussen Hillegersberg en de stad lag oorspronkelijk aan het eind van de Bergweg, bij de toenmalige Schie; flinke delen van het Oude Noorden behoorden dus bij Hillegersberg. De gemeente Hillegersberg groeide enorm in de laatste 50 jaar van zijn bestaan. Vooral Hillegersberg had in dit opzicht een bijzondere aantrekkingskracht door de aanwezigheid van de Voor- en Achterplas met trekkers als het Plaswijckpark en Lommerrijk. Maar ook de Wilgenplas in Schiebroek was voor de oorlog een zeer populair openluchtzwembad waar honderdduizenden bezoekers op af kwamen; er waren maar liefst 1800 kleedcabines!
Hillegersberg had 2000 inwoners in 1885 en 7000 in 1904. Door de grenscorrectie van het gebied tussen de Ceintuurbaan en de Heulbrug op verzoek van Rotterdam liep het inwonertal weer terug tot 5000 in 1920 maar daarna ging het hard: 15.000 in 1931, 21.000 in 1936 en 26.000 in 1941, een soort VINEX-gemeente zoals nu Barendrecht of Bergschenhoek.

 

Hillegersberg begon de omvang van een kleine stad te krijgen, toen het per 1 augustus 1941 aan de stad Rotterdam werd toegevoegd.  In hetzelfde jaar werd ook Schiebroek bij Rotterdam gevoegd. Door de eeuwen heen was Schiebroek een buurtschap met een gespreide bebouwing gebleven. In 1926 telde het dorp slechts 1.600 inwoners, hoofdzakelijk agrariërs verspreid langs de oude lintbebouwing van de Limieten (daar staan nog enkele 19e-eeuwse boerderijen), de Adrianalaan, de Ringdijk en de Erasmussingel. Daarna kwam ook hier de komst van forensen op gang en werden door het gemeentebestuur woonwijken opgezet. Erg veel verzet riep de annexatie niet meer op; dat was in de oorlog niet echt mogelijk, al deden de gemeenteraden daartoe wel enige pogingen. Er waren al lange discussies aan voorafgegaan, al in 1927 had Rotterdam de annexatie van vrijwel het gehele Rijnmond-gebied voorgesteld om zo de Rotterdamse Landhonger te stillen. Bovendien waren vele voormalige dorpen ons al voorgegaan, Kralingen, Delfshaven, Charlois, Katendrecht, Pernis, nu dus gevolgd door Schiebroek, Hillegersberg, Overschie, IJsselmonde en stukken van Barendrecht, Capelle en Krimpen aan de IJssel en Kethel.

 

De laatste burgemeester van Hillegersberg was Van Kempen. Hij woonde op de Straatweg 268, tegenover het raadhuis. Oudere inwoners herinneren zich nog levendig de aubade voor het raadhuis, waarbij naast het Wilhelmus ook het Hillegondalied werd gezongen. Naar hem en naar een aantal andere eerzame politici uit die tijd, de wethouders Breedveld, Dijkshoorn en de laatste secretaris Van Ballegooij, zijn als een soort verzetsdaad nog net voor de annexatie een aantal straten in het Molenlaankwartier vernoemd. De laatste burgemeester van Schiebroek, Dhondt, is niet vernoemd aangezien deze in de oorlog niet geheel zuiver op de graat bleek te zijn; hij was ook lid van het aan de NSB gelieerde Verbond voor Nationaal Herstel.

 

Wijkraden

In de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog had het gemeentebestuur zich ten doel gesteld de burgers meer te betrekken bij het bestuur van de stad. In 1947 werden in Rotterdam de eerste gekozen wijkraden ingesteld met name in die wijken die voor de oorlog zelfstandige gemeenten waren. De wijkraden hadden tot taak om de gemeenteraad en het college te adviseren. In 1948 kreeg de wijk Hillegersberg-Schiebroek de eerste wijkraad. Doelstelling van het decentralisatieproces in deze fase was de betrokkenheid, participatie van de bewoners te bevorderen. Voor de begrenzing van de wijkraadgebieden werd vooral aangesloten bij historisch gegroeide situaties. De wijkraad hield kantoor in het oude gemeentehuis van Hillegersberg aan de Straatweg hoek C.N.A. Looslaan.Naast de niet-politieke wijkraad was er ook nog een wijkopbouworgaan dat taken op het gebied van het welzijnswerk had. Allerlei groepen, zoals (voorlopers van) bewonersorganisaties, jongerenwerk (scouting, speeltuinen), kerken en welzijnswerk hadden daar zitting in.

 

Deelgemeenten

In 1972 nam de gemeenteraad de verordening op de deelgemeenten aan. Dit hield in dat de stad in 17 gebieden werd verdeeld. Ieder gebied moest een deelgemeente worden en kreeg bevoegdheden op een flink aantal terreinen zoals: het houden van markten, de aanleg van woonerven, plaatsing van parkeermeters en verkeerslichten, het verlenen van bouw- en hinderwetvergunningen en met name ook met betrekking tot welzijnsvoorzieningen. Gevraagd en ongevraagd mocht de deelgemeente ook het stadsbestuur van advies dienen. Dit beleid paste natuurlijk ook in de tijd; overal was er sprake van democratisering, spreiding van macht en verzet tegen de oude regentencultuur en grootschaligheid en anonimiteit van de stad Rotterdam. Hillegersberg-Schiebroek moest nog wachten tot 1983 voor de wijkraad omgezet werd in een deelgemeenteraad met 19 zetels. In1990 werden de bevoegdheden van de deelgemeenten verder uitgebreid.

 

In 2005 barstte er een forse discussie over de toekomst van het deelgemeentebestel los in de gemeenteraad van Rotterdam. Dat leidde tot een voorstel van het College van Burgemeester en Wethouders dat de beleidsvrijheid van deelgemeenten in grote mate zou beperken. De gemeenteraad verwierp dit voorstel echter resoluut. Het College dat in 2006 aantrad zet juist weer in op versterking van de deelgemeenten als frontline-organisatie van de stad. Gebiedsgericht werken dicht bij de mensen is het nieuwe motto voor het stadsbestuur, waaraan ook de gemeentelijke diensten zich moeten organiseren.

 

Raadhuizen, gemeentewapens, logo’s en bodebus

WapenHillegersberg en Schiebroek hadden als zelfstandige gemeenten natuurlijk alle daarbij behorende toeters en bellen als een raadhuis, gemeentewapen, ambtsketen van de burgemeester en een bodebus, het teken van waardigheid van de gemeentebode.
Van Hillegersberg zijn de laatste twee raadhuizen bewaard gebleven, en wel aan de Kerkstraat uit 1752 (neergezet op de restanten van een nog ouder gebouw) en aan de Straatweg, gebouwd in 1884 en sinds 1922 in gebruik als raadhuis. Het raadhuis van Schiebroek staat vanaf 1934 aan de Ringdijk, het wapen is nog goed te zien op dit gebouw. Nu in gebruik als SKVR-Muziekschool. Het wapen van Hillegersberg was blauw en geel en toont Vrouwe Hillegonda met haar schort vol zand. Schiebroek had een blauwe ster op een gele achtergrond. De ambtsketens van de beide burgemeesters zijn ondanks een uitgebreide speurtocht niet meer te traceren. Wel is er nog een soort ambtsketen teruggevonden die door de loco-burgemeester van Schiebroek werd gedragen als hij de echte burgemeester verving. In de collectie van het Historisch Museum wordt de bodebus van Hillegersberg bewaard.
Het logo van de deelgemeente is een stilistische weergave van de plattegrond waarop de Bergse Plassen goed herkenbaar zijn.


Hillegersberg had het Hillegondalied, Souvenir aan Hillegondsberg, een soort dorpslied dat tot de samenvoeging met Rotterdam veel werd gezongen bij allerlei feestelijkheden en plechtigheden. Jaarlijks bijvoorbeeld bij de aubade voor de burgemeester op Koninginnedag maar ook als slot van de receptie ter gelegenheid van de samenvoeging met Rotterdam, op 31 juli 1941. Met de tranen in de ogen zongen de Hillegersbergse burgers hun lied, als afscheid van hun zelfstandigheid. Het lied is wat in de vergetelheid geraakt maar een motie van deelraadslid Kees van Holst riep het dagelijks bestuur op daar wat aan te doen ter gelegenheid van het zilveren jubileum van de deelgemeente. Schiebroek kon toen het ook flink ging groeien inde jaren ‘20 natuurlijk niet achterblijven en de Schiebroekenaar Anton van Atten dichtte Ons Mooi Schiebroek. Een melodie is onbekend en onbekend is of het veel voorgedragen of gezongen is.

 

Souvenir aan Hillegondsberg

Toen Hillegond, een reuzenmaagd, van Hollands duinenrand,
onschuldig werd van huis gejaagd, nam zij een schootvol zand;
zij zocht een plaats voor ’t souvenir van haren dierbren grond,
en 't lieve meisje stichtte hier (bis)
den Berg van Hillegond. (bis)

Maar treurend op den heuveltop, blonk in haar oog een traan.
Toen hief zich Rottes stroomgod op met al haar leed begaan.
"Wees welkom –sprak hij- schoone maagd. Waartoe zoo droef
geschreid?
Uw naam, dien deze heuvel draagt,(bis)
zal klinken wijd en zijd. (bis)

Dit oord, door mijne hand besproeid, wordt u een lieflijk dal,
waar jong en oud, als gij vermoeid, zijn leed vergeten zal,
de grijsaard dart'lend met de jeugd in 't weelderig plantsoen,
zal 't minnend paartje vol geneugt' (bis)
zien lachen in het groen. (bis)

Uw heuvel, door uw traan gewijd tot een geheiligd oord,
wordt eens de plek, waar haat noch nijd den kalmen vrede stoort;
en 't zij natuur des zomers lacht, of van haar arbeid rust,
den berg wordt bij het nageslacht (bis)
der stedelingen lust." (bis)

Wat Rottes stroomgod heeft voorspeld is 't alles zoo geschied?
Wie kent in Schielands grazig veld het vriend'lijk Bergje niet?
O, stille dreven, schoone laan langs veld en spieg'lend meer,
de wand'laar tot u opgegaan (bis)
zingt Hillegond ter eer. (bis)

Voorpagina
Bewonersorganisatie
Wijkwinkel
Buurtkrant
Werkgroep Beheer
Vrijwilligers gezocht
Kleiwegkwartier
De buurten
Historie
Download de Buurtkrant
Fotoboek
Meer links
Copyright 2006-2017 bokrotterdam.nl